Dünya’nın onda birinden fazla bir bölümü hep buzlarla kaplıdır. Kutup bölgelerinin hem karaları, hem de denizleri buzlarla örtülüdür, ayrıca, yüksek sıradağların tepeleri ve yamaçları da genellikle kar ve buz altındadır. Buzullar, Ekvator çevresindeki dağlarda bile bulunabilir.
Kar ve buzlarla kaplı alanları toplamı; 15.600.000 km2 yani Avrupa kıtasının bir buçuk katı kadardır.
Buz Takkelerinin Oluşumu
1- Kışın yağan bol kar karaları kaplar. Yeni yağışları eskileri sıkıştırarak, buzkar haline getirir.
2- Yazın sıcaklık yükselir; ama yükseklerde, buzları eritecek derecelere ulaşmaz. Böylece birkaç kış sonra buzlar kalınlaşmış olur.
3- Zamanla buzkar, buz takkesine dönüşür. Yerçekimi nedeniyle aşağılara kayar ve vadilere buz dilleri uzatarak, buzul haline gelir.
Buzulların Özellikleri
Buzulların oluşması genellikle dağ tepelerinde başlar. Çoğu, günde 2 metre aşağıya kayar Ancak, dik yamaçlarda çok daha hızlı inenleri de olabilir. Ağır ilerleyen bir buzulun son noktasına erişmesi, binlerce yıl sürebilir.
Buzullar Tatlısı Deposudur !
Dünya tatlısularının %75’inden çoğu, buz örtüleri, buz takkeleri ve buzullar içindedir.
Buz Oranı: Denizlerin %12’si, karaların da %10 kadarı, sürekli olarak buzlarla kaplıdır.
Buzulların Yarattığı Yüzey Şekilleri: Buzul çağı sonlarında olduğu gibi buzulların çekilmesiyle, geride, U biçimli vadiler, fiyordlar ve derin göller kalır. Buzultaş birikintileri de küçük tepeler ve yayvan sırtlar oluştururlar.
Sürekli Kar Sınırı: Beslenmenin erimeden daha çok olduğu, dolayısıyla da yerde sürekli olarak kalabilen kar örtüsünün aşağı sınırıdır. Ekvatora yaklaşıldıkça, sürekli kar sınırı yükseklere kayar.
Buzul Çağları
Dünyada sıcaklıkla düştüğünde, buz miktarı artar ve buzullar yayılır. Bilimadamları, son bir milyon yıl içinde en az beş buzul çağı olduğunu düşünmektedirler.
Son Buzul Çağı: Günümüzden yaklaşık 72.000 yıl önce başlayıp, 10.000 yıl önce sona ermiştir. Deniz düzeyi de, suyun büyük bölümü buz halinde olduğundan günümüzdekinden, 150 metre daha alçaktaydı.
Çığlar
Dağ yamaçlarından apansız yuvarlanan buz ve kar kütlelerine çığ adı verilir. Çapları 1 km’yi, hızları da saatte 320 km’yi bulabilir. Çığ altında kalan evler ezilir, insanlar ölür.
Çığlarla İlgili Bilgiler
- Çığlar saatte 300 km hızla esen rüzgarlar yaratabilirler.
- Kuzey İtalya’da ki Dolomit Alpleri’nde bir günde 18.000 Avusturyalı ve İtalyan asker çığdan ölmüştür. 1916’daki bu olayın nedeni, top ateşi yüzünden başlayan 100’den çok çığdır.
- Genellikle en büyük çığlar, 30-40 derece açılı yamaçlarda oluşur.
- En büyük çığ felaketi 1941’de, Peru Huaras’ta olmuş ve 5.000 kişinin ölümüyle sonuçlanmıştır. Yukarıda bahsettiğimiz 18.000 kişine neden olan çığ yaklaşık 100’den fazla çığ oluşmasıyla meydana gelmiş olup, bu tek çığ tarafından gerçekleşmiştir.
Buzdağları
Buzdağları, buz örtülerinden, buz takkelerinden ya ada buzullardan kopan büyük buz parçalarından oluşur. Gelgit hareketleri ve dalgaların çarpması sonucunda buzdağı, buzulun ucundan kopar. Buzdağı, buzuldan ayrıldıktan sonra, akıntılar ve rüzgarlarla okyanusta sürüklenmeye başlar. Buzdağının ancak küçük bir bölümü (%12’si) deniz üstünde görünür. Geri kalanı, su altındadır.
Buzdağlarıyla İlgili Bilgiler
- Batı Grönland’ın buzullarından, yılda yaklaşık 10.000 buzdağı kopar.
- Tahminlere göre, buzdağlarını oluşturan buzlar, ortalama 5.000 yıllıktır.
- Günümüze kadar bildirilen en büyük buzdağı yüksekliği 167 metredir. Bu buzdağı 1958’te Grönland açıklarında görülmüştür.
- En hızlı buzul günde 20-24 metre akabilen, Grönland’da bulunan, Quarayaq’tır.
- En kalın buz, Antarktika’nın Wilkes topraklarındaki, 5 km derinliğindeki kütledir. Bu değer Everest dağının yarısından yüksektir.
- En büyük buzdağı, Kıbrıs’ın üç katı kadar yani 335 km uzunluğunda ve 97 km enindedir.